Trade, Intellectual Property Rights, and Right to Health: How to avoid poverty trap ကုန္သြယ္ေရး၊ အသိ

Free trade agreements (FTA) are designed to reduce the barriers to trade between two or more countries, which are in place to help protect local markets and industries. In the case of Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP), the participating countries are at different stages on the ‘development’ spectrum, for example, countries such as New Zealand, Australia, Singapore and Japan earn significantly higher GNI per capita, in contrast to Myanmar, Cambodia and Laos. So the question is how are they trying to put together such significant differences into one position in a number of trade-related topics?

There are 18 chapters being negotiated under RCEP, and so far, chapters such as Small and Medium enterprises; Economic and Technical Cooperation; Customs Procedures and Trade Facilitation; and Government Procurement have been agreed upon. On the other hand, chapters such as E-commerce, the Services sector and Protection of Intellectual Property are mentioned as ‘challenging’ areas for negotiation.

As mentioned in the first post on RCEP, due to the highly secretive nature of the negotiation process, the exact details being negotiated are unknown, except for the leaked negotiation draft from 2015.

Based on the leaked paper, one of the alarming topics from the RCEP negotiations is surrounding the intellectual property rights (IPR), which apparently Japan, South Korea and New Zealand are pushing for quite vigorously. IPR chapter contains reference to TRIPS+, in reference to the Trade-related aspects of intellectual property rights agreements (TRIPS) under the World Trade Organization. While the TRIPS agreement is considered as providing a minimum standard of protection to be granted by countries to intellectual property, TRIPS-plus provisions, typically in bilateral and multilateral free trade agreements, go beyond the requirements of the 1994 TRIPS agreement.

Among the RCEP countries, Singapore (4th), New Zealand (6th), Japan (14th) and Australia (16th) rank highest in terms of IPR protection. While Thailand (121st), Cambodia (130th), and Myanmar (134th) are at the tail end of global rankings. Given the clear disparity among RCEP countries in the existing levels of IPR protection, it is not hard to see why IPR are such a contentious element of these agreements.

According to WTO rules, governments can tailor their national IP policies taking into consideration a country’s economic, developmental and other objectives, including public health. Furthermore, least developed countries (LDCs), including Myanmar, are allowed to maintain maximum flexibility in their approach to patenting pharmaceutical products until at least 2033. However, the TRIPS+ IPR chapter in RCEP and new generation FTAs will force developing countries to provide greater IPR protection including obligations on patents on medicines, which would have serious public health implications.

One of the recommendations from UN Secretary-General’s High Level Panel on Access to Medicines (UNHLP) report last year underlined that governments engaged in bilateral and regional trade agreements should make sure that these agreements do not include provisions that interfere with their obligations to fulfill the right to health. Countries such as Brazil, have drawn a “red line” in such free trade negotiations to prevent TRIPS-plus measures that would be detrimental to public health policies.

The Myanmar Positive Group has voiced similar concerns as the country is trying to pass Intellectual Property laws. They were advocating for the new IP laws to include all TRIPS flexibilities and reflect the WTO TRIPS agreement recognizing that the least developed countries (LDC), do not have to grant patents on pharmaceutical products and medical devices until 2033.

According to the group, currently, there is an urgent gap in access to hepatitis C treatment in Myanmar. Gilead Sciences is the patent holder of sofosbuvir, the new key drug for optimal hepatitis C treatment regimens. Despite Myanmar being one of the countries in the Gilead’s voluntary license, generic sofosbuvir and other new hepatitis C medicines have not been available in the country. Efforts are being made for the generic manufacturers in India to register their drugs in the country. However, the interim solution until now has been to procure Hep C treatment medicine from India under different arrangements. These life-saving measures would not have been possible without the TRIPS flexibilities.

Based on the World Bank and Ministry of Planning and Finance data, 38.8 percent of Myanmar’s rural population is categorized as ‘poor’. In addition, 51 percent of the health expenditure is from out-of-pocket which is associated with low financial protection. If a free trade agreement such as RCEP and stringent IPR laws, which does not take into the public interest, would override TRIPS flexibilities and deprive the public of their right to affordable and accessible medicines, there is no doubt the poverty cycle would be hard to break for the Myanmar’s population.

This post intends to highlight on the implication of IPR on health. What other areas of public sphere does it affect?

လြတ္လပ္ေသာကုန္သြယ္ေရးစာခ်ဳပ္မ်ားသည္ ႏွစ္ႏိုင္ငံၾကား သို႔မဟုတ္ ထ႔ိုထက္ပိုေသာႏိုင္ငံမ်ားၾကား ကုန္သြယ္ေရးဆိုင္ရာအတားအဆီးမ်ားကို ေလ ွ်ာ့ခ်ရန္ ျဖစ္သည္။ RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership) ကို ၾကည့္ပါက ၄င္းစာခ်ဳပ္တြင္ ပါ၀င္ေသာ ႏိုင္ငံမ်ားသည္ ‘ဖြံ႕ ၿဖိဳးမႈ’နယ္ပယ္တြင္ မတူညီေသာအဆင့္တြင္ ရွိပါသည္။ ဥပမာ - နယူးဇီလန္၊ ၾသစေတးလ်၊ စင္ကာပူႏွင့္ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံတို႔သည္ ျမန္မာ၊ ကေမၻာဒီးယားႏွင့္ လာအိုႏို္င္ငံမ်ားႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္လ်င္ အလြန္မ်ားေသာ စုစုေပါင္းႏုိင္ငံ၀င္ေငြ ႏွစ္စဥ္၀င္ပါသည္။ ေမးခြန္းထုတ္စရာရွိသည္မွာ ထိုကဲ့သို႕ ေသာ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈမတူညီက်ေသာႏိုင္ငံမ်ားသည္ ကုန္သြယ္ေရးဆိုင္ရာေခါင္းစဥ္အေျမာက္အမ်ားအတြက္ မည္ကဲ့သို႔ ရပ္တည္ခ်က္တစ္ခုတည္း ျဖစ္ေအာင္ညိွက်ပါသနည္း?

RCEP ေအာက္တြင္ အခန္း ၁၈ခန္းရွိၿပီး ယခုအခ်ိန္ထိ အေသးစား အလတ္စားစီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား၊ စီးပြားေရး ႏွင့္ နည္းပညာပိုင္းဆိုင္ရာပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ အခြန္ေကာက္ခံမႈအဆင့္မ်ား ႏွင့္ ကုန္သြယ္ေရးလြယ္ကူေခ်ာေမြ႕ေအာင္ေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ အစိုးရပစၥည္း၀ယ္ယူျခင္း စသည့္က႑မ်ား အတြက္ သေဘာတူညီမႈရယူႏိုင္ခဲ့သည္ဟု ဆိုသည္။ အျခားတဖက္တြင္လည္း e-commerce၊ ၀န္ေဆာင္မႈ၊ အသိဉာဏ္ပစၥည္းကာကြယ္ျခင္းစသည့္က႑မ်ားသည္ ညိွႏိႈင္းေဆြးေႏြးရာတြင္ ပါ၀င္သည့္ႏိုင္ငံမ်ားၾကားအခက္အခဲရွိေနသည္ဟု သိရပါသည္။

RCEP ႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ပထမေဆာင္းပါးတြင္ေဖာ္ျပခဲ့သည့္အတိုင္း ညိွႏိႈင္းေဆြးေႏြးမႈျဖစ္စဥ္အလြန္ လ်ိဳ႕၀ွက္ေသာေၾကာင့္ ၂၀၁၅တြင္ ေပါက္ၾကားခဲ့ေသာစာခ်ဳပ္ၾကမ္းပါ အခ်က္အလက္မ်ားမွလြဲ၍ လက္ရွိ ညိွနႈိင္းေဆြးေႏြးေနသည့္ အခ်က္အလက္အတိအက်ကို မသိရပါ။

ထိုေပါက္ၾကားခဲ့ေသာ စာတမ္း ႏွင့္ ညိွႏိႈင္းမႈျဖစ္စဥ္တြင္ ပါ၀င္ေနေသာသူမ်ားထံမွ သတင္းစကားတိုမ်ားအရ RCEP ညိွႏိႈင္းေဆြးမႈမ်ားတြင္ သတိအလြန္ထားစရာေကာင္းသည့္ ေခါင္းစဥ္တစ္ခုမွာ အသိဉာဏ္ပစၥည္းမူပိုင္ခြင့္ (intellectual property right (IPR)) ျဖစ္သည္။ ၄င္းကို ဂ်ပန္၊ ေတာင္ကိုးရီးယား၊ နယူးဇီလန္တို႔မွာ ဖိအားေပးတိုက္တြန္းေနသည္ဟု သိရသည္။ IPR အခန္းတြင္ TRIPS+ ကို ရည္ညႊန္းထားၿပီး ၄င္းသည္ ကမၻာ့ကုန္သြယ္ေရးအဖြဲ႕အစည္းေအာက္တြင္ ျပဌာန္းထားေသာ ကုန္သြယ္ေရးႏွင့္သက္ဆိုင္ေသာ အသိဉာဏ္ပစၥည္းမူပိုင္ခြင့္သေဘာတူညီခ်က္မ်ား (Trade-related aspects of intellectual property rights agreements) ျဖစ္သည္။ ယခုေနာက္ပိုင္းကာလ ႏိုင္ငံတကာကုန္သြယ္ေရး သေဘာတူညီမႈစာခ်ဳပ္မ်ားတြင္ ပါ၀င္ေသာ TRIPS+ သေဘာတူညီခ်က္မ်ားသည္ အသိဉာဏ္ပစၥည္း မူပိုင္ခြင့္အတြက္ ႏုိင္ငံမ်ားကို ၁၉၉၄ သေဘာတူညီ ခ်က္မွ အနိမ့္ဆံုးစံႏႈန္းမ်ား သတ္မွတ္ထားသည္ ထက္ပို၍ ကာကြယ္ေပးပါသည္။

အသိဉာဏ္ပစၥည္းကာကြယ္ျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္လ်င္ RCEP ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ စင္ကာပူ (အဆင့္ ၄)၊ နယူးဇီလန္ (အဆင့္ ၆)၊ ဂ်ပန္ (အဆင့္ ၁၄) ႏွင့္ ၾသစေတးလ် (အဆင့္ ၁၆) တို႕သည္ အျမင့္ဆံုးအဆင့္ တြင္ရွိသည္။ တဖက္တြင္လည္း ထိုင္း (အဆင့္ ၁၂၁)၊ ကေမၻာဒီးယား (၁၃၀) ႏွင့္ ျမန္မာ (အဆင့္ ၁၃၄) ႏိုင္ငံတို႕ မွာ ေနာက္ဆံုးပိုင္းမွလိုက္ေနက်သည္။ ထိုကဲ့သို႔ RCEPႏိုင္ငံမ်ားၾကားတြင္ ကြဲျပားမႈ ေၾကာင့္ IPR အေပၚ ညိွႏိႈင္းမႈခက္ခဲေနသည္မွာ မထူးဆန္းပါ။

WTO ၏ စည္းမ်ဥ္းမ်ားအရ အစိုးရတို႔သည္ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးအပါအ၀င္ ၄င္းနိုင္ငံ၏ စီးပြားေရး၊ ဖြံ႕ ၿဖိဳးေရး ႏွင့္ အျခားဦးစားေပးမႈမ်ားကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားၿပီး ႏိုင္ငံ၏ အသိဉာဏ္ပစၥည္းမူပိုင္ခြင့္ဆိုင္ရာ ေပၚလစီမ်ားခ်မွတ္ႏိုင္သည္ဟုဆိုသည္။ ထို႔အျပင္ ျမန္မာႏိုင္ငံအပါအ၀င္ ဖြံ႕ ၿဖိဳးမႈအနည္းဆံုးႏိုင္ငံ မ်ားသည္ ၂၀၃၃ခုႏွစ္အထိ ေဆး၀ါးဆိုင္ရာကုန္ပစၥည္းမ်ား မူပိုင္ခြင့္ၾကပ္မတ္ဖို႕ရန္အတြက္ အျမင့္ဆံုး ေျဖေလ ွ်ာ့မႈမ်ားကို ဆက္လက္ခံစားႏိုင္သည္။ သို႔ေပမယ့္ RCEP တြင္ပါ၀င္ေသာ TRIPS+ IPR အခန္းသည္ ဖြံ႕ ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံမ်ားကို ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး အလြန္လိုအပ္ေသာေဆး၀ါးမ်ားကို တီထြင္မႈ မူပိုင္ခြင့္ မျဖစ္မေနသတ္မွတ္ခိုင္းသည့္အျပင္ အသိဉာဏ္ပစၥည္းမူပိုင္ခြင့္ကာကြယ္မႈေပးရန္ အတြက္ပါ ဖိအားေပးေနသည္။

UN Secretary-General’s High Level Panel on Access to Medicines (UNHLP) အစီရင္ခံစာပါ အၾကံျပဳခ်က္အရ အစိုးရမ်ားအေနျဖင့္ ႏိုင္ငံတကာကုန္သြယ္ေရးစာခ်ဳပ္မ်ားခ်ဳပ္ဆိုသည့္အခါ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာလူ႔အခြင့္အေရးႏွင့္ ပတ္သက္၍ ျဖည့္ဆည္းရန္လိုအပ္သည့္ ၄င္းတို႔၏ တာ၀န္မ်ား ကို ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္ႏိုင္သည့္ ျပဌာန္းခ်က္မ်ားကို သေဘာတူညီမႈမ်ားမလုပ္ရန္ သတိေပးထား ပါသည္။ ဘရာဇီးကဲ့သို႔ႏိုင္ငံမ်ားသည္ လြတ္လပ္ေသာကုန္သြယ္ေရးသေဘာတူညီမႈစာခ်ဳပ္မ်ားတြင္ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးအေပၚ ထိခုိက္ႏိုင္သည့္ညိွႏိႈင္းမႈမ်ားကို ျပတ္သားစြာအနီေရာင္မ်ဥ္းတားထား ပါသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအိပ္ခ်္အိုင္ဗီႏွင့္ ေနထိုင္သူမ်ားအသင္း (Myanmar Positive Group) မွလည္း ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ ယခုႏွစ္အတြင္း အသိဉဏ္ပစၥည္းမူပိုင္ခြင့္ဆိုင္ရာဥပေဒမ်ားျပဌာန္းရန္ႀကိဳးပမ္း ေနသည့္အေလ်ာက္ အထက္တြင္ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ စိုးရိမ္ပူပန္မႈမ်ားကိုထုတ္ေဖာ္ခဲ့ပါသည္။ ၄င္းတို႔အေနျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွ ျပဌာန္းမည့္ ဥပေဒအသစ္မ်ားတြင္ TRIPS ႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ေျဖေလ်ာ့ေပးထားမႈမ်ား၊ ထို႕အျပင္ WTO TRIPS သေဘာတူညီခ်က္မ်ားတြင္ ဖြံ႕ ၿဖိဳးမႈအနည္း ဆံုးႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ ၂၀၃၃အထိ ေဆး၀ါးပစၥည္းႏွင့္ ကုသေရးပစၥည္းကိရိယာမ်ားကို မူပိုင္ခြင့္ေပးစရာ မလိုသည့္အခ်က္ကို ထည့္သြင္းေပးရန္ေတာင္းဆိုက်ပါသည္။

MPG ၏ ေျပာဆိုခ်က္အရ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနျဖင့္ လက္ရွိတြင္ အသည္းေရာင္ အသား၀ါ C ပိုးကုသရန္ ေဆးလက္လွမ္းမွီႏို္င္ရန္ လိုအပ္ခ်က္အလြန္အမင္းရွိေနေသးသည္။ လက္ရွိတြင္ ၄င္းေရာဂါအား ကုသရန္ အေကာင္းဆံုးေဆး၀ါးျဖစ္သည့္ Sofosbuvir ၏ မူပိုင္ခြင့္ပိုင္ရွင္သည္ Gilead Sciences ျဖစ္ပါသည္။ Gilead ၏ voluntary license လုပ္ပိုင္ခြင့္ကို ျမန္မာႏိုင္ငံအေနျဖင့္ ရထားေသာ္လည္း sofosbuvir ပံုစံတူေဆး၀ါး ႏွင့္ အျခားC ပိုးေဆးမ်ားသည္ ႏုိုင္ငံအတြင္းတြင္ မရႏိုင္ေသးပါ။ အိႏၵိယမွ generic ေဆး၀ါးထုတ္သည့္ ကုမၸဏီမ်ား ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ တရား၀င္ မွတ္ပံုတင္ရန္ႀကိဳးပမ္းေနက် ပါသည္။ သို႔ေသာ္ လက္ရွိအခ်ိန္ထိ အိႏၵိယမွ ေဆး၀ါးမ်ားကို အစီအစဥ္အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ၀ယ္ယူေန ရပါသည္။ ယခုကဲ့သို႔အသက္ကယ္တင္ႏိုင္သည့္ ေဆး၀ါးမ်ားသည္ စီးပြားေရး၊ကုန္သြယ္ေရးဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္တစ္ခုခုေၾကာင့္ TRIPS ေျဖေလ ွ်ာ့မႈမ်ား ရုတ္သိမ္းခံလိုက္ရလ်င္ ေစ်းႏႈန္းသက္သာစြာျဖင့္ လက္လွမ္းမွီမႈ ရွိေတာ့မည္မဟုတ္ပါ။

ကမၻာ့ဘဏ္ႏွင့္ စီမံကိန္းႏွင့္ဘ႑ာေရး၀န္ႀကီးဌာတို႔၏ အခ်က္အလက္အရ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ၃၈.၈ ရာခိုင္ ႏႈန္းေသာ ေက်းလက္ေနျပည္သူမ်ားသည္ ဆင္းရဲသည္ဟု သတ္မွတ္ခံရသည္။ ထို႔အျပင္ ႏိုင္ငံ၏ က်န္းမာေရးအတြက္ စုစုေပါင္းအသံုးစားရိတ္မ်ားမွ ၅၁ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ျပည္သူမ်ား၏ အိတ္စုိက္ ျဖစ္ပါသည္။ ယခုကဲ့သို႕အေျခအေနကို လူမႈဘ၀အဆင္ေျပေျပလည္ပတ္ဖို႔ ေငြေၾကးႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အကာအကြယ္နိမ့္ပါးသည့္ အေျခအေနဟုလည္း ဆိုပါသည္။ RCEP ကဲ့သို႕လြတ္လပ္ေသာ ကုန္သြယ္ေရးစာခ်ဳပ္မ်ားႏွင့္ ျပည္သူ႔အက်ိဳး မၾကည့္ဘဲ ပိုတင္းက်ပ္ေသာ IPR ဥပေဒမ်ား ျပဌာန္းေသာေၾကာင့္ TRIPS ေျဖေလွ်ာ့မႈမ်ားဖိအားေပးရုတ္သိမ္းခံရလ်င္၊ ျပည္သူမ်ားအေနျဖင့္ ကုန္က်စားရိတ္သက္သာေသာ ေဆး၀ါးမ်ားလက္လွမ္းမမွီႏိုင္ေတာလ်င္၊ ႏိုင္ငံ၏ လူဦးေရ ရာခိုင္ႏႈန္းအေျမာက္အျမား က်ဆင္းေနေသာ ဆင္းရဲတြင္း စက္၀န္းသံသရာမွ လြတ္ႏိုင္ဖို႔ အလြန္ခဲယဥ္းမည္ျဖစ္သည္။

ယခုေဆာင္းပါးသည္ အသိဉာဏ္ပစၥည္းမူပိုင္ခြင့္ေၾကာင့္ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးအေပၚ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈကို ေဇာင္းေပးေဖာ္ျပထားပါသည္။ ျပည္သူ႔ဘဝ အျခားက႑ေတြအေပၚ မည္ကဲ့သို႔အက်ိဳးသက္ေရာက္ႏိုင္ပါသနည္း?

References: 1)Access Delayed=Access Denied: Trade, Intellectual Property Rights, and People’s Struggle for Access to Medicines in Southeast Asia 2)Report of the United Nations Secretary-General’s High Level Panel on Access to Medicines, September 2016 3)http://www.governancenow.com/…/-big-pharma-ip-wars-and-prof… 4)https://www.worldbank.org/…/myanmar-poverty-assessment-2017… 5)http://makemedicinesaffordable.org/…/myanmar-creating-an-i…/ 6)http://www.searo.who.int/…/health_si…/countryprofile_mmr.pdf

Image credited to MSF